Fundacja rodzinna to narzędzie dla osób, które chcą uporządkować sukcesję, ochronić majątek i zapewnić rodzinie stabilne źródło świadczeń na jasno określonych zasadach. W praktyce pozwala oddzielić własność firmy, nieruchomości czy inwestycji od bieżącego korzystania z majątku, dzięki czemu aktywa nie muszą być dzielone między spadkobierców. Jeśli celem jest zachowanie kontroli nad majątkiem, ograniczenie ryzyka rodzinnych sporów i zbudowanie długoterminowego wehikułu inwestycyjnego, fundacja rodzinna może być jednym z najskuteczniejszych rozwiązań.
Czym jest fundacja rodzinna?
Fundacja rodzinna to rozwiązanie, które pozwala zbudować struktury organizacyjne i zapewnić kontynuację biznesu oraz ochronę majątku w perspektywie dłuższej niż jedno pokolenie, bez osobistego zaangażowania następców prawnych. W praktyce działa jak „rodzinny sejf” albo prywatna instytucja zarządzająca majątkiem rodziny.
Jej główne zadania są proste: gromadzić majątek, chronić go, inwestować i wypłacać świadczenia wybranym osobom, najczęściej członkom rodziny.
Fundację zakłada fundator, czyli osoba, która przekazuje do niej swój majątek. Może to być właściciel firmy, inwestor, osoba posiadająca nieruchomości, udziały w spółkach, papiery wartościowe, gotówkę albo inny wartościowy majątek.
Co ważne, fundator może jednocześnie być beneficjentem fundacji. Oznacza to, że może założyć fundację, przekazać do niej majątek, a następnie nadal korzystać z efektów zarządzania tym majątkiem.
Po co zakłada się fundację rodzinną?
Fundacja rodzinna jest szczególnie przydatna wtedy, gdy chce się:
- zabezpieczyć majątek rodzinny przed rozdrobnieniem,
- ułożyć sukcesję w firmie bez dzielenia udziałów pomiędzy spadkobierców,
- oddzielić własność majątku od bieżącego korzystania z niego,
- zapewnić rodzinie regularne wypłaty na określonych zasadach,
- inwestować majątek w sposób uporządkowany i długoterminowy,
- uniknąć rodzinnych sporów o firmę, nieruchomości lub pieniądze,
- utrzymać kontrolę nad tym, kto i kiedy otrzymuje świadczenia,
- zbudować rodzinny wehikuł inwestycyjny na pokolenia.
Dla wielu przedsiębiorców największą zaletą fundacji rodzinnej jest to, że firma nie musi być dzielona pomiędzy dzieci, małżonka czy innych spadkobierców. Udziały lub akcje mogą trafić do fundacji, a rodzina może otrzymywać z niej pieniądze na ustalonych zasadach.
Dzięki temu firma może dalej działać stabilnie, a majątek nie jest rozbijany przy każdej zmianie pokoleniowej.
Dla kogo fundacja rodzinna ma największy sens?
Fundacja rodzinna może być dobrym rozwiązaniem dla osób, które mają:
- udziały lub akcje w spółkach,
- firmę rodzinną,
- większy portfel nieruchomości,
- wolne środki finansowe przeznaczone do inwestowania,
- papiery wartościowe, obligacje, jednostki funduszy inwestycyjnych,
- majątek, który ma pozostać w rodzinie przez wiele lat,
- dzieci lub innych spadkobierców, ale nie chcą prostego podziału majątku „po równo”,
- potrzebę zabezpieczenia małżonka, dzieci, wnuków lub innych bliskich.
Nie jest to rozwiązanie wyłącznie dla największych fortun. Fundacja rodzinna może być praktyczna również dla właścicieli średnich firm, inwestorów nieruchomościowych czy rodzin, które chcą uporządkować majątek przed sukcesją.
Co można wnieść do fundacji rodzinnej?
Do fundacji rodzinnej można przekazać różne składniki majątku. Najczęściej są to aktywa, które mają być chronione, zarządzane i inwestowane w długim terminie.
Udziały i akcje w spółkach
To jedno z najczęstszych zastosowań fundacji rodzinnej.
Do fundacji można wnieść na przykład:
- udziały w spółce z o.o.,
- akcje w spółce akcyjnej,
- akcje w prostej spółce akcyjnej,
- prawa udziałowe w spółkach osobowych,
- udziały w spółkach zagranicznych, jeżeli struktura jest odpowiednio zaplanowana.
Dla właściciela firmy oznacza to, że fundacja może stać się właścicielem udziałów w spółce rodzinnej. Firma dalej prowadzi działalność, zarządza nią zarząd spółki, a fundacja jest właścicielem udziałów i może otrzymywać dywidendy. To pozwala oddzielić dwie rzeczy: prowadzenie biznesu od dziedziczenia majątku. Rodzina nie musi bezpośrednio przejmować udziałów w firmie. Może natomiast korzystać z pieniędzy wypłacanych przez fundację.
Pieniądze
Do fundacji można wnieść środki pieniężne. Minimalny majątek potrzebny do jej założenia to 100 000 zł. Pieniądze mogą później zostać przeznaczone na inwestycje, zakup aktywów, wypłaty dla beneficjentów albo utrzymywanie płynności fundacji.
Nieruchomości
Fundacja rodzinna może posiadać nieruchomości, na przykład:
- mieszkania,
- domy,
- lokale usługowe,
- biura,
- magazyny,
- grunty,
- nieruchomości komercyjne,
- nieruchomości wynajmowane.
To ważne dla klientów, którzy budują majątek na rynku nieruchomości. Fundacja może być właścicielem nieruchomości i czerpać przychody z najmu lub dzierżawy. W praktyce oznacza to, że portfel nieruchomości może być zarządzany w jednym miejscu, zamiast być podzielony pomiędzy kilku członków rodziny.
Papiery wartościowe i instrumenty finansowe
Fundacja może inwestować w różnego rodzaju instrumenty finansowe, na przykład:
- akcje spółek giełdowych,
- obligacje,
- certyfikaty inwestycyjne,
- jednostki funduszy inwestycyjnych,
- ETF-y,
- inne papiery wartościowe,
- instrumenty pochodne, o ile są wykorzystywane zgodnie z zasadami działania fundacji.
Dzięki temu fundacja może działać jak rodzinny portfel inwestycyjny.
Prawa majątkowe
Do fundacji można wnieść również określone prawa majątkowe, na przykład prawa do udziałów, wierzytelności, prawa wynikające z umów czy inne składniki majątku, które mają realną wartość ekonomiczną. W praktyce każdorazowo trzeba ocenić, czy dane prawo nadaje się do wniesienia do fundacji i czy będzie to korzystne podatkowo oraz organizacyjnie.
Majątek zagraniczny
Fundacja rodzinna może posiadać aktywa nie tylko w Polsce. Może uczestniczyć w spółkach, funduszach i innych podmiotach mających siedzibę za granicą. To szczególnie ważne dla osób, które inwestują międzynarodowo albo mają część majątku poza Polską.
W co fundacja rodzinna może inwestować?
Fundacja rodzinna nie jest zwykłą firmą operacyjną. Jej głównym celem nie jest prowadzenie bieżącego biznesu, sprzedaż usług czy handel towarami. Jej rolą jest raczej zarządzanie majątkiem i inwestowanie. Może więc zajmować się między innymi:
Inwestowaniem w spółki
Fundacja może obejmować i posiadać udziały lub akcje w spółkach. Może być właścicielem rodzinnej firmy albo inwestować w inne spółki. Może również otrzymywać dywidendy ze spółek, w których posiada udziały.
Dla klienta oznacza to, że zyski z biznesu mogą trafiać do fundacji, a następnie być reinwestowane albo wypłacane rodzinie według ustalonych zasad.
Inwestowaniem w nieruchomości
Fundacja może kupować, posiadać i wynajmować nieruchomości. Może więc budować portfel mieszkań na wynajem, lokali usługowych, biur czy innych nieruchomości inwestycyjnych. To jedno z najbardziej praktycznych zastosowań fundacji rodzinnej, ponieważ pozwala skupić nieruchomości w jednym podmiocie i uniknąć ich rozdrobnienia w przyszłości.
Inwestowaniem na rynku kapitałowym
Fundacja może kupować i sprzedawać papiery wartościowe, czyli na przykład akcje, obligacje, ETF-y czy jednostki funduszy inwestycyjnych. Może więc prowadzić długoterminowy portfel inwestycyjny, którego celem jest ochrona i pomnażanie majątku rodzinnego.
Udzielaniem pożyczek wybranym podmiotom
Fundacja może udzielać pożyczek, ale nie każdemu i nie w dowolny sposób. W praktyce może finansować między innymi:
- spółki, w których posiada udziały lub akcje,
- spółki osobowe, w których uczestniczy,
- beneficjentów fundacji.
To może być przydatne na przykład wtedy, gdy fundacja chce wesprzeć rozwój rodzinnej spółki albo udzielić finansowania członkowi rodziny na określony cel.
Zarządzaniem majątkiem rodzinnym
Fundacja może też po prostu utrzymywać i zarządzać majątkiem: pobierać czynsze, dywidendy, odsetki, inwestować nadwyżki i wypłacać środki beneficjentom. To jest jej naturalna rola.
Czego fundacja rodzinna nie powinna robić?
Fundacja rodzinna nie jest narzędziem do prowadzenia każdego rodzaju biznesu. Nie powinna być używana jak zwykła spółka handlowa do prowadzenia aktywnej działalności operacyjnej, na przykład sprzedaży usług, handlu towarami, produkcji czy bieżącej obsługi klientów.
Jeżeli fundacja wyjdzie poza dozwolony zakres działalności zawarty w Ustawie o Fundacji Rodzinnej, może pojawić się niekorzystne opodatkowanie. Dlatego fundacja najlepiej sprawdza się jako właściciel, inwestor i zarządca majątku, a nie jako podmiot prowadzący codzienny biznes operacyjny.
W praktyce często wygląda to tak:
- spółka operacyjna dalej prowadzi biznes,
- fundacja posiada udziały w tej spółce,
- zyski ze spółki trafiają do fundacji,
- fundacja inwestuje środki albo wypłaca je beneficjentom.
Kto korzysta z fundacji rodzinnej?
Z fundacji korzystają beneficjenci. To osoby wskazane przez fundatora. Beneficjentem może być na przykład: fundator, małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, rodzeństwo, inne osoby wskazane przez fundatora, organizacja pożytku publicznego.
Fundator sam decyduje, kto ma być beneficjentem i na jakich zasadach ma korzystać z majątku fundacji.
To ogromna przewaga nad klasycznym dziedziczeniem, gdzie majątek często dzieli się według sztywnych zasad, a nie według realnych potrzeb rodziny i biznesu.
Jakie świadczenia może wypłacać fundacja?
Fundacja może przekazywać beneficjentom różnego rodzaju świadczenia.
Mogą to być na przykład:
- regularne wypłaty pieniężne,
- jednorazowe wypłaty na konkretny cel,
- finansowanie edukacji dzieci lub wnuków,
- pokrywanie kosztów leczenia,
- utrzymanie członków rodziny,
- finansowanie zakupu mieszkania,
- udostępnienie nieruchomości do korzystania,
- pokrycie kosztów życia wybranych osób,
- wsparcie organizacji dobroczynnej.
Najważniejsze jest to, że zasady wypłat można zapisać w dokumentach fundacji. Fundator może określić, kto, kiedy, ile i na jakich warunkach otrzyma.
Przykład:
Fundator może zapisać, że dzieci otrzymują miesięczne świadczenia dopiero po ukończeniu określonego wieku albo po spełnieniu określonych warunków, na przykład ukończeniu studiów. Może też wskazać, że środki mają być przeznaczone na edukację, leczenie lub utrzymanie, a nie na dowolne wydatki.
Dlaczego fundacja rodzinna pomaga w sukcesji?
Największy problem sukcesji polega na tym, że majątek rodzinny często jest trudny do podziału. Nie da się łatwo podzielić firmy, udziałów, nieruchomości czy portfela inwestycyjnego tak, aby każdy był zadowolony i aby biznes nadal działał sprawnie.
Fundacja rodzinna rozwiązuje ten problem, bo właścicielem majątku staje się fundacja, a rodzina otrzymuje świadczenia zgodnie z zasadami ustalonymi przez fundatora.
Dzięki temu:
- firma nie jest dzielona pomiędzy spadkobierców,
- udziały nie trafiają przypadkowo do osób, które nie chcą lub nie potrafią prowadzić biznesu,
- można zabezpieczyć osoby mniej aktywne biznesowo,
- można wskazać osoby odpowiedzialne za zarządzanie,
- można ograniczyć ryzyko konfliktów rodzinnych,
- można zaplanować majątek na kilka pokoleń.
Jak wygląda zarządzanie fundacją?
Fundacja ma swoje organy. Najważniejszy jest zarząd, który prowadzi sprawy fundacji, reprezentuje ją, zarządza majątkiem i realizuje cele zapisane przez fundatora.
W fundacji mogą działać również beneficjenci, którzy mają określone uprawnienia, na przykład mogą zatwierdzać pewne decyzje albo wybierać członków organów, jeżeli tak zostanie to ustanowione w statucie fundacji.
W praktyce fundator może tak zaprojektować fundację, aby:
- zachować wpływ na najważniejsze decyzje,
- wskazać zaufane osoby do zarządzania,
- określić zasady kontroli,
- ustalić, kto ma decydować po jego śmierci,
- zabezpieczyć interesy wybranych członków rodziny.
Jakie są korzyści podatkowe?
Fundacja rodzinna może być korzystna podatkowo, ale nie powinna być traktowana wyłącznie jako sposób na podatki.
Jej największą wartością jest sukcesja, ochrona majątku i uporządkowane zarządzanie aktywami.
Podatkowo istotne jest to, że samo wniesienie majątku do fundacji jest co do zasady neutralne podatkowo. Fundacja może też korzystać z preferencyjnych zasad opodatkowania w zakresie działalności zgodnej z jej przeznaczeniem. Najbliższa rodzina (grupa zero) jest zwolniona z PIT przy otrzymywaniu świadczeń. Fundacja płaci 15% CIT dopiero, gdy wypłaca środki beneficjentowi lub przekazuje mu świadczenia
W uproszczeniu:
- wniesienie majątku do fundacji zwykle nie powoduje podatku dochodowego,
- fundacja nie płaci na bieżąco podatku od wielu typowych dochodów z zarządzania majątkiem,
- podatek pojawia się najczęściej przy wypłacie świadczeń do beneficjentów,
- najbliższa rodzina fundatora może korzystać z najkorzystniejszych zasad podatkowych,
- osoby dalsze mogą być opodatkowane mniej korzystnie.
Warto jednak uważać na sytuacje, w których fundacja wykonuje działania podobne do zwykłej działalności gospodarczej albo wypłaca świadczenia w sposób niezgodny z jej zasadami. Wtedy podatki mogą być znacznie mniej korzystne.
Dzięki temu nieruchomości nie muszą być dzielone między spadkobierców. Mogą dalej pracować jako wspólny majątek rodzinny.
Ile kosztuje założenie fundacji rodzinnej?
Fundator zobowiązany jest wnieść do fundacji rodzinnej mienie na pokrycie funduszu założycielskiego o wartości określonej w statucie, nie niższej niż 100.000 zł.
Do tego dochodzą koszty przygotowania dokumentów, aktu notarialnego, rejestracji, obsługi prawnej, podatkowej i księgowej. Fundacja musi też prowadzić księgi rachunkowe i przygotowywać sprawozdania finansowe.
Koszty początkowe są zatem spore dlatego Fundacja Rodzinna jest dobrym rozwiązaniem w przypadku gdy majątek jest na tyle istotny, że korzyści z uporządkowania sukcesji i inwestycji przewyższają koszty obsługi.
Obsługa księgowa fundacji rodzinnej
Nie wszystkie biura księgowe świadczą usługi związane z obsługą księgową fundacji rodzinnej. Krajowa Kancelaria Rachunkowa jest jednak jednym z tych, które specjalizują się w zapewnieniu kompleksowej obsługi księgowej w tym obszarze.
Zapraszamy do kontaktu z naszymi specjalistami:
- telefonicznie: +48 698 545 433
- przez e-mail: biuro@kkr.tax
- osobiście: ul. Szlak 20/14, 31-153 Kraków (po wcześniejszym umówieniu terminu)