Wysokość zasiłku macierzyńskiego na działalności gospodarczej to jedna z najczęściej analizowanych kwestii przez przyszłych rodziców prowadzących firmę. Sama wiedza o tym, że świadczenie przysługuje, to jedno – w praktyce kluczowe jest jednak to, od jakiej kwoty będzie ono wypłacane i jak ZUS dokonuje wyliczeń.
Sposób ustalania zasiłku może wydawać się skomplikowany, ponieważ zależy od kilku czynników, takich jak wysokość opłacanych składek, okres ubezpieczenia czy wybrany wariant wypłaty świadczenia. To właśnie te elementy decydują o tym, ile realnie trafi na konto przedsiębiorcy.
W tym artykule wyjaśniamy, jak krok po kroku obliczyć zasiłek macierzyński na działalności oraz pokazujemy przykłady wyliczeń, które pozwolą lepiej zrozumieć zasady jego ustalania.
W jaki sposób ZUS ustala podstawę wymiaru zasiłku macierzyńskiego?
Podstawą do obliczenia zasiłku macierzyńskiego dla osoby prowadzącej działalność gospodarczą jest przeciętny miesięczny przychód z ostatnich 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających powstanie prawa do świadczenia.
W praktyce nie chodzi jednak o faktyczny dochód przedsiębiorcy, lecz o kwotę, od której opłacana była składka na ubezpieczenie chorobowe. To właśnie ta zadeklarowana podstawa stanowi punkt wyjścia do dalszych wyliczeń.
Ustalając podstawę zasiłku, ZUS pomniejsza ją o 13,71%. Odpowiada to składkom na ubezpieczenia społeczne, które nie są uwzględniane przy obliczaniu wysokości świadczenia:
- ubezpieczenie emerytalne – 9,76%
- ubezpieczenie rentowe – 1,50%
- ubezpieczenie chorobowe – 2,45%
Pierwszy miesiąc ubezpieczenia a podstawa zasiłku
Prawo do zasiłku macierzyńskiego może powstać już w pierwszym miesiącu podlegania ubezpieczeniu chorobowemu. W odróżnieniu od zasiłku chorobowego, nie obowiązuje w tym przypadku 90-dniowy okres wyczekiwania.
Jeżeli przedsiębiorca nie był wcześniej objęty ubezpieczeniem chorobowym lub przerwa między ubezpieczeniami przekracza 30 dni, podstawą zasiłku jest najniższa obowiązująca podstawa składek na ubezpieczenie chorobowe za miesiąc, w którym powstało prawo do świadczenia.
W przypadku przedsiębiorców jest to odpowiednio:
- 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego – przy standardowych składkach (tzw. duży ZUS),
- albo 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia – w przypadku korzystania z preferencyjnych składek.
| Wariant | Podstawa składek | Składki ZUS (13,71%) | Podstawa zasiłku |
|---|---|---|---|
| Duży ZUS | 5 652,00 zł | 5 652,00 x 13,71% = 774,89 zł | 5 652,00 – 774,89 = 4 877,11 zł |
| Preferencyjny ZUS | 1 441,80 zł | 1 441,80 x 13,71% = 197,67 zł | 1 441,80 – 197,67 = 1 244,13 zł |
Podstawa zasiłku po pierwszym miesiącu ubezpieczenia (do 12 miesięcy)
Jeżeli przedsiębiorca podlega ubezpieczeniu chorobowemu dłużej niż jeden pełny miesiąc, ale krócej niż 12 miesięcy, podstawę zasiłku ustala się na podstawie średniej z okresu faktycznego ubezpieczenia.
Oznacza to, że ZUS bierze pod uwagę przeciętną miesięczną podstawę składek z pełnych miesięcy ubezpieczenia chorobowego, a następnie pomniejsza ją o 13,71%.
Jeżeli przedsiębiorca nie posiada wcześniejszego okresu ubezpieczenia chorobowego, a opłaca składki od wyższej, zadeklarowanej podstawy, nie jest ona uwzględniana w całości przy obliczaniu zasiłku. Podstawę zasiłku stanowi w takim przypadku suma:
- przeciętnej miesięcznej najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu kwoty odpowiadającej 13,71%, za pełne kalendarzowe miesiące ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku, oraz
- kwoty stanowiącej iloczyn jednej dwunastej przeciętnej miesięcznej kwoty zadeklarowanej jako podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, w części przewyższającej najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu kwoty odpowiadającej 13,71%, za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia, z których przychód podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku, oraz liczby tych miesięcy.
Oznacza to, że wyższa zadeklarowana kwota nie zwiększa zasiłku od razu – jej wpływ rośnie stopniowo wraz z kolejnymi miesiącami opłacania składek.
Przykład
Pani Karolina prowadzi działalność gospodarczą od 1 stycznia 2026 r. i od tego dnia podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Składki opłaca od podwyższonej, zadeklarowanej podstawy w wysokości 8 000,00 zł miesięcznie.
Urodziła dziecko w kwietniu, dlatego do ustalenia podstawy zasiłku uwzględnia się 3 pełne miesiące ubezpieczenia, tj. styczeń, luty i marzec. Ustalenie podstawy zasiłku macierzyńskiego wygląda następująco:
Krok 1 – ustalenie podstawy minimalnej
Najniższa podstawa w 2026 r.: 5 652,00 zł
Po pomniejszeniu o 13,71%: 4 877,11 zł
Krok 2 – ustalenie nadwyżki ponad minimum
Różnica między zadeklarowaną a minimalną podstawą:
8 000,00 zł – 5 652,00 zł = 2 348,00 zł
Krok 3 – pomniejszenie nadwyżki o 13,71%
2 348,00 zł – 321,91 zł = 2 026,09 zł
Krok 4 – uwzględnienie 1/12 nadwyżki za każdy miesiąc (3 miesiące)
ZUS uwzględnia nadwyżkę proporcjonalnie:
(2 026,09 zł ÷ 12) × 3 miesiące = 506,52 zł
Krok 5 – podstawa zasiłku
4 877,11 zł + 506,52 zł = 5 383,63 zł
W praktyce oznacza to, że przy krótkim okresie opłacania wyższych składek ich wpływ na wysokość zasiłku jest ograniczony.
ZAPAMIĘTAJ
- po pierwszym miesiącu zasiłek liczony jest jako średnia z okresu ubezpieczenia,
- im dłużej opłacasz wyższe składki, tym większy mają wpływ na wysokość zasiłku,
- pełny efekt wyższej podstawy widoczny jest dopiero po dłuższym czasie (maksymalnie po 12 miesiącach).
Podstawa zasiłku po 12 miesiącach opłacania składek
Jeżeli przedsiębiorca opłaca składki na ubezpieczenie chorobowe przez co najmniej 12 pełnych miesięcy, podstawa zasiłku ustalana jest na podstawie średniej z tego okresu. W takiej sytuacji wyższa, zadeklarowana podstawa składek jest uwzględniana w pełni (po pomniejszeniu o 13,71%), co oznacza, że ma bezpośredni wpływ na wysokość zasiłku.
Przykład
Pani Ewelina podlega ubezpieczeniu chorobowemu od 1 marca 2025 r. i opłaca składki przez 12 miesięcy:
- przez pierwsze 6 miesięcy od podstawy wynoszącej: 8 500 zł
- przez kolejne 6 miesięcy od podstawy wynoszącej : 11 500 zł
Dziecko urodziło się 15 marca kolejnego roku, dlatego do wyliczenia zasiłku przyjmujemy okres
12 pełnych miesięcy ubezpieczenia (marzec 2025 – luty 2026).
Zestawienie podstaw składek w okresie 12 miesięcy:
| L.p. | Miesiąc | Podstawa składek | 13,71% | Podstawa po pomniejszeniu o składki |
|---|---|---|---|---|
| 1. | 03.2025 | 8 500,00 zł | 1 165,35 zł | 7 334,65 zł |
| 2. | 04.2025 | 8 500,00 zł | 1 165,35 zł | 7 334,65 zł |
| 3. | 05.2025 | 8 500,00 zł | 1 165,35 zł | 7 334,65 zł |
| 4. | 06.2025 | 8 500,00 zł | 1 165,35 zł | 7 334,65 zł |
| 5. | 07.2025 | 8 500,00 zł | 1 165,35 zł | 7 334,65 zł |
| 6. | 08.2025 | 8 500,00 zł | 1 165,35 zł | 7 334,65 zł |
| 7. | 09.2025 | 11 500,00 zł | 1 576,65 zł | 9 923,35 zł |
| 8. | 10.2025 | 11 500,00 zł | 1 576,65 zł | 9 923,35 zł |
| 9. | 11.2025 | 11 500,00 zł | 1 576,65 zł | 9 923,35 zł |
| 10. | 12.2025 | 11 500,00 zł | 1 576,65 zł | 9 923,35 zł |
| 11. | 01.2026 | 11 500,00 zł | 1 576,65 zł | 9 923,35 zł |
| 12. | 02.2026 | 11 500,00 zł | 1 576,65 zł | 9 923,35 zł |
| Razem: | 103 548,00 zł | |||
Podstawa zasiłku wyniesie:
103 548,00 zł ÷ 12 miesięcy = 8 629,00 zł
Od podstawy do zasiłku – jak obliczyć wysokość świadczenia?
Wysokość zasiłku macierzyńskiego zależy od wybranego wariantu jego pobierania. Jak wyjaśniliśmy
w artykule pt. „Zasiłek macierzyński na działalności – wszystko, co musisz wiedzieć„, zasiłek może wynosić:
- 100% podstawy wymiaru – za okres urlopu macierzyńskiego, uzupełniającego urlopu macierzyńskiego oraz urlopu ojcowskiego,
- 70% podstawy – za okres urlopu rodzicielskiego,
- 81,5% podstawy – w przypadku złożenia wniosku o wypłatę zasiłku za cały okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego w pełnym wymiarze, nie później niż w ciągu 21 dni od porodu.
Po ustaleniu podstawy wymiaru zasiłku kolejnym krokiem jest obliczenie jego wysokości.
W tym celu w pierwszej kolejności wyliczamy stawkę dzienną zasiłku, dzieląc ustaloną podstawę przez 30.
| Wariant | Duży ZUS | Preferencyjny ZUS | Kwota zadeklarowana |
|---|---|---|---|
| Podstawa wymiaru zasiłku | 5 652,00 zł | 1 441,80 zł | 8 000,00 zł |
| Składki ZUS | 13,71% | 13,71% | 13,71% |
| Kwota składek ZUS | 774,89 zł | 197,67 zł | 1 096,80 zł |
| Podstawa zasiłku | 4 877,11 zł | 1 244,13 zł | 6 903,20 zł |
| Stawka dzienna zasiłku | 162,57 zł | 41,47 zł | 230,11 zł |
Następnie ustaloną stawkę dzienną zasiłku mnożymy przez odpowiedni procent przysługującego świadczenia.
| Wariant | Duży ZUS | Preferencyjny ZUS | Kwota zadeklarowana |
|---|---|---|---|
| 100% zasiłku | 162,57 zł | 41,47 zł | 230,11 zł |
| 70% zasiłku | 113,80 zł | 29,03 zł | 161,08 zł |
| 81,5% zasiłku | 132,49 zł | 33,80 zł | 187,54 zł |
Na kolejnym etapie stawkę dzienną zasiłku (po zastosowaniu odpowiedniego procentu) mnożymy przez liczbę dni, za które przysługuje świadczenie. Na potrzeby przykładu przyjmijmy, że miesiąc pobierania zasiłku macierzyńskiego ma 31 dni.
| Wariant | Duży ZUS | Preferencyjny ZUS | Kwota zadeklarowana |
|---|---|---|---|
| 100% zasiłku | 162,57 × 31 = 5 039,67 zł | 41,47 × 31 = 1 285,57 zł | 230,11 × 31 = 7 133,41 zł |
| 70% zasiłku | 113,80 × 31 = 3 527,80 zł | 29,03 × 31 = 899,93 zł | 161,08 × 31 = 4 993,48 zł |
| 81,5% zasiłku | 132,49 × 31 = 4 107,19 zł | 33,80 × 31 = 1 047,80 zł | 187,54 × 31 = 5 813,74 zł |
W ostatnim kroku od wyliczonej kwoty zasiłku odejmujemy zaliczkę na podatek dochodowy, którą ZUS oblicza według skali podatkowej (co do zasady 12%). Dzięki temu ustalamy przybliżoną kwotę świadczenia „na rękę”
Przykład – 100% zasiłku (pełny ZUS)
Kwota brutto: 5 039,67 zł
Obliczamy podatek:
5 039,67 zł × 12% = 604,76 zł
Odejmujemy podatek:
5 039,67 zł – 604,76 zł = 4 434,91 zł
Pozostałe wyliczenia przedstawiono w tabeli:
| Wariant | Duży ZUS | Preferencyjny ZUS | Kwota zadeklarowana |
|---|---|---|---|
| 100% zasiłku | 5 039,67 → 4 434,91 zł | 1 285,57 → 1 131,30 zł | 7 133,41 → 6 277,40 zł |
| 70% zasiłku | 3 527,80 → 3 104,46 zł | 899,93 → 791,94 zł | 4 993,48 → 4 394,26 zł |
| 81,5% zasiłku | 4 107,19 → 3 614,33 zł | 1 047,80 → 922,06 zł | 5 813,74 → 5 116,09 zł |
Co ze składkami ZUS na macierzyńskim?
Po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego możliwe jest ponowne przystąpienie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, co wymaga dokonania zgłoszenia do ZUS.
Należy jednak zwrócić szczególną uwagę na termin zgłoszenia.
Jeżeli przedsiębiorca zgłosi się do ubezpieczenia chorobowego od dnia następującego po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego oraz dokona zgłoszenia do ZUS w terminie 7 dni od tej daty, zachowana zostaje ciągłość ubezpieczenia. W takiej sytuacji nie obowiązuje ponownie 90-dniowy okres wyczekiwania na prawo do zasiłku chorobowego.
Przykładowo, jeżeli ostatnim dniem pobierania zasiłku macierzyńskiego jest 20.04.2026 r., objęcie ubezpieczeniem chorobowym powinno nastąpić od 21.04.2026 r., a zgłoszenie do ZUS należy złożyć najpóźniej do 28.04.2026 r.
W przypadku przekroczenia tego terminu, ubezpieczenie traktowane jest jako nowe, co oznacza konieczność ponownego odczekania 90 dni nieprzerwanego podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, aby nabyć prawo do zasiłku chorobowego.
W zależności od sytuacji przedsiębiorcy, w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego może nadal występować obowiązek opłacania składki zdrowotnej, jeżeli działalność gospodarcza nie została zawieszona.
Podsumowanie
Obliczenie zasiłku macierzyńskiego dla przedsiębiorcy może wydawać się skomplikowane, jednak po przeanalizowaniu poszczególnych etapów staje się procesem uporządkowanym i przewidywalnym. Kluczowe znaczenie ma ustalenie podstawy wymiaru zasiłku, która zależy przede wszystkim od wysokości opłacanych składek oraz okresu podlegania ubezpieczeniu chorobowemu.
Należy pamiętać, że przy krótkim okresie ubezpieczenia wyższa, zadeklarowana podstawa wpływa na wysokość zasiłku jedynie częściowo. Jej pełny efekt widoczny jest dopiero po 12 miesiącach opłacania składek. Z tego względu, planując wysokość przyszłych świadczeń, warto uwzględnić zarówno koszt składek, jak i realne korzyści, aby ocenić opłacalność zadeklarowania wyższej podstawy.
Bibliografia
- Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 501, z późn. zm.)
- zus.pl, Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego – dla ubezpieczonych niebędących pracownikami, https://www.zus.pl/swiadczenia/zasilki/zasilek-chorobowy/podstawa-wymiaru/dla-ubezpieczonych-niebedacych-pracownikami, Data odczytu: 2026.04.20
- zus.pl, Zasiłek macierzyński, zasiłek opiekuńczy, https://www.zus.pl/documents/10182/167561/Zasi%C5%82ek%2Bmacierzy%C5%84ski.pdf/2a988756-86a1-0f2a-ecb0-109bfe826c7a [dok.el], Data odczytu: 2026.04.20