Od momentu wejścia w życie przepisów o fundacji rodzinnej cieszą się one dużym zainteresowaniem i często pełnią funkcję holdingu inwestycyjnego. W praktyce oznacza to, że fundacja posiada udziały lub akcje w spółkach kapitałowych, otrzymuje z nich dywidendy, a zgromadzone środki inwestuje m.in. na rachunkach maklerskich.
To właśnie ten model jest obecnie najczęściej wybierany przez przedsiębiorców, którzy chcą:
- zabezpieczyć majątek rodzinny,
- oddzielić majątek prywatny od działalności operacyjnej,
- uprościć sukcesję,
- reinwestować wypracowane zyski,
- profesjonalnie zarządzać kapitałem.
Wbrew pozorom prowadzenie księgowości takiej fundacji wymaga bardzo dobrej znajomości przepisów ustawy o rachunkowości, ustawy o fundacji rodzinnej oraz zasad rozliczeń podatkowych.
Jak wygląda działalność fundacji rodzinnej inwestującej w akcje i udziały?
Najczęściej spotykany model wygląda następująco:
- Fundacja posiada udziały lub akcje spółek kapitałowych
- Spółki wypłacają fundacji dywidendy
- Środki wpływają na rachunek bankowy fundacji
- Fundacja inwestuje wolne środki za pośrednictwem rachunku maklerskiego
- Kupowane są akcje, obligacje, ETF-y lub inne instrumenty finansowe
- Dochody pozostają w fundacji i są dalej reinwestowane
Dzięki temu fundacja staje się podmiotem zarządzającym kapitałem inwestycyjnym i zarazem rodzinnym majątkiem.
Jak wygląda obsługa księgowa fundacji rodzinnej?
Choć liczba operacji często nie jest bardzo duża, każda z nich wymaga odpowiedniego udokumentowania i prawidłowego ujęcia w księgach rachunkowych.
Do podstawowych obowiązków biura rachunkowego należą:
- prowadzenie pełnych ksiąg rachunkowych,
- ewidencja wpływów z dywidend,
- księgowanie operacji na rachunku maklerskim,
- uzgadnianie operacji na rachunkach bankowych,
- prowadzenie ewidencji inwestycji finansowych,
- sporządzenie sprawozdania finansowego,
- przygotowanie rocznej deklaracji CIT-8FR,
- przygotowanie dokumentacji do badania przez biegłego rewidenta (jeżeli jest wymagane).
Jak księgujemy wpływ dywidendy?
Otrzymanie dywidendy jest jednym z najczęściej występujących zdarzeń gospodarczych w fundacjach rodzinnych.
Podstawą księgowania są najczęściej:
- uchwała o podziale zysku,
- wyciąg bankowy potwierdzający wpływ środków.
W praktyce najczęściej tworzymy dwa dokumenty księgowe.
Dokument nr 1 – naliczenie należnej dywidendy
Na podstawie uchwały wspólników lub walnego zgromadzenia ujmowana jest należność z tytułu dywidendy.
Dokument nr 2 – wpływ środków na rachunek bankowy
Po otrzymaniu przelewu księgowany jest wpływ środków pieniężnych oraz rozliczenie należności. Dzięki temu zachowana zostaje zgodność z zasadą memoriału oraz pełna ścieżka dokumentacyjna dla tej transakcji.
Jak księgujemy operacje na rachunku maklerskim?
Jeszcze większej dokładności wymaga księgowanie operacji inwestycyjnych.
Rachunek maklerski może generować nawet kilkaset operacji miesięcznie, dlatego bardzo ważna jest odpowiednia organizacja dokumentacji w tym zakresie.
Podstawowym źródłem danych są:
- wyciągi z rachunku maklerskiego,
- zestawienia transakcji,
- potwierdzenia zawarcia transakcji,
- raporty okresowe domu maklerskiego.
W zależności od liczby operacji stosuje się dwa modele ewidencji.
Model pierwszy – każda transakcja osobno
Każdy zakup i każda sprzedaż papierów wartościowych stanowią odrębny dokument księgowy.
Takie rozwiązanie stosowane jest najczęściej przy niewielkiej liczbie transakcji.
Model drugi – księgowanie zbiorcze
Przy aktywnie prowadzonych portfelach inwestycyjnych podstawą księgowania jest miesięczne lub okresowe zestawienie operacji przygotowane przez dom maklerski.
Następnie tworzone są odpowiednie polecenia księgowania obejmujące:
- zakupy instrumentów finansowych,
- sprzedaż instrumentów,
- prowizje maklerskie,
- naliczone odsetki,
- otrzymane dywidendy,
- aktualizację wartości aktywów, jeśli wymagają tego przepisy rachunkowości.
Dobór sposobu ewidencji zależy od charakteru inwestycji oraz przyjętej polityki rachunkowości fundacji rodzinnej.
Ile dokumentów księgowych powstaje przy jednej transakcji?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań przez fundatorów. W praktyce pojedyncza operacja inwestycyjna może wymagać kilku dokumentów księgowych.
Przykładowo zakup akcji obejmuje:
- potwierdzenie zawarcia transakcji,
- wyciąg z rachunku maklerskiego,
- dokument księgowy (polecenie księgowania),
- wyciąg bankowy, wyciąg z rachunku maklerskiego jeśli następuje przelew środków.
Analogicznie, przy sprzedaży papierów wartościowych pojawiają się dokumenty dotyczące zbycia instrumentów, rozliczenia prowizji oraz wpływu środków.
W przypadku otrzymania dywidendy z rachunku maklerskiego zazwyczaj podstawą są: raport domu maklerskiego oraz wyciąg bankowy lub wyciąg z rachunku inwestycyjnego.
Sprawozdanie finansowe fundacji rodzinnej
Każda fundacja rodzinna prowadząca pełne księgi rachunkowe sporządza roczne sprawozdanie finansowe.
Obejmuje ono przede wszystkim:
- bilans,
- rachunek zysków i strat,
- informację dodatkową,
- w razie potrzeby zestawienie zmian w kapitale własnym,
- rachunek przepływów pieniężnych.
Przy fundacjach posiadających rozbudowany portfel inwestycyjny szczególnie istotna jest prawidłowa prezentacja aktywów finansowych oraz ich wycena zgodnie z przyjętymi zasadami rachunkowości.
Roczne rozliczenie CIT-8FR fundacji rodzinnej
Pomimo szczególnych zasad opodatkowania fundacja rodzinna jest co do zasady podmiotowo zwolniona z podatku dochodowego od osób prawnych. Każdego roku sporządzana jest deklaracja CIT-8FR wraz z wymaganymi załącznikami. Zakres prezentowanych danych zależy od rodzaju osiąganych przychodów oraz wykonywanych czynności.
Prawidłowe rozliczenie wymaga analizy wszystkich operacji inwestycyjnych, wpływów z dywidend oraz ewentualnych wypłat świadczeń dla beneficjentów.
Czy fundacja rodzinna musi mieć badanie biegłego rewidenta?
Nie każda fundacja rodzinna podlega obowiązkowemu badaniu sprawozdania finansowego przez biegłego rewidenta.
Obowiązek ten zależy od spełnienia przesłanek określonych w ustawie o rachunkowości. Niezależnie od obowiązku ustawowego fundatorzy coraz częściej decydują się na dobrowolne badanie sprawozdania, szczególnie gdy fundacja zarządza znacznym majątkiem lub prowadzi rozbudowaną działalność inwestycyjną.
Dobrze prowadzona dokumentacja księgowa znacząco usprawnia przebieg badania i ogranicza liczbę dodatkowych pytań ze strony biegłego rewidenta.
Dlaczego warto powierzyć księgowość fundacji specjalistom?
Księgowość fundacji rodzinnej inwestującej na rynku kapitałowym różni się od obsługi standardowej spółki. Wymaga znajomości rachunkowości inwestycji finansowych, zasad ewidencji dywidend, rozliczeń podatkowych oraz specyfiki funkcjonowania fundacji rodzinnych.
Profesjonalna obsługa obejmuje nie tylko bieżące księgowanie dokumentów, ale również przygotowanie kompletnej dokumentacji na potrzeby zamknięcia roku, sporządzenia sprawozdania finansowego, rozliczenia CIT oraz ewentualnego badania przez biegłego rewidenta.
Dzięki temu fundator może skupić się na zarządzaniu majątkiem i podejmowaniu decyzji inwestycyjnych, mając pewność, że wszystkie obowiązki rachunkowe i podatkowe są realizowane zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Opracowano na podstawie
- Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. 1994 nr 121 poz. 591 z późn. zm.)
- Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. 1992 Nr 21 poz. 86 z późn. zm.)
- Ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (Dz. U. 2023 poz. 326 z późn. zm.)